Commentaar

Het heeft jaren geduurd voordat ik me niet meer ergerde aan het lelijke industrieterrein waar ik ’s ochtends vroeg doorheen fietste op weg naar mijn werk. Het was er donker, nat en vies, vol kerende vrachtauto’s en zwaveldampen. Ik slaakte steevast een vermoeide zucht als ik de vrachtauto met het opschrift azijn/limonade zag die altijd naast de drukkerij stond geparkeerd. Ik stalde mijn fiets en via de expeditie liep ik dan door productieruimte, met rechts de drukkerij en links de binderij. Het contrast met de donkere, sombere, buitenwereld was fenomenaal. Binnen baadden de machines in neonlicht. Als ik mijn ogen dicht doe, hoor ik nog zonder moeite het geluid van de stampende persen, de frees- en de vergaarmachine. Het moet er stevig naar inkt hebben geroken, maar mij viel de lichtbedwelmende zoete geur van binderslijm op. Op deze plek vertelde ik vaker over de geweldige mannen die mij het vak leerden op wat toen de zetterij werd genoemd. Het waren voormalige loodzetters die met weemoed spraken over de tijden van weleer. Terecht, want de fotozetmachines waar we mee werkten, waren duidelijk niet het gedroomde alternatief en dtp stond nog in de kinderschoenen.

Ze leerden me een nieuwe taal. Halve kastlijn, divisie, haarlijn, hoerenjongen, vierkant wit, pasje, boven- en onderkast – het klonk mij als stoere poëzie in de oren. De woorden zaten al snel zo verankerd in mijn hoofd dat ik jaren later stomverbaasd was als een dtp’er niet begreep wat ik bedoelde als ik het over een Duitse komma had. Enfin, die herinneringen kwamen terug toen ik Het Groot Grafisch Dictee las. Kijk er ook eens naar op graficus.nl/dictee  en test uw spellingskennis van het vakjargon. Veel plezier.

Tijdens zijn onderzoek over veranderingsprocessen in de grafische industrie sprak bedrijfseconoom Richard van Hoorn een ondernemer die aangaf liever een miljoen uit te geven aan een nieuwe pers dan vijftigduizend euro aan procesverbetering (zie pagina 8 en 9). Het is een eerlijk antwoord, maar je vraagt je af hoe zo’n ondernemer die investering ooit wil terugverdienen. Veel persfabrikanten en leveranciers willen juist dat hun razendsnelle paradepaardjes in een zo goed mogelijk geautomatiseerde omgeving terecht komen. Daarom geven ze voorlichting aan hun klanten over procesintegratie en standaardisering. Als de prepress niet op orde is, dan maakt zelfs de snelste pers de verloren tijd in het voortraject niet meer goed. En het doel is toch niet om de snelste pers te hebben? Het lijkt mij juist de sport om de productie zo te organiseren dat de output zo hoog mogelijk wordt met een minimum aan investeringen. Wat is de lol van een peperdure, supersnelle pers, als je steeds moet wachten op de volgende klus? Volgens mij komt de ondernemer uit het onderzoek van Van Hoorn steeds meer alleen te staan in zijn mening, maar hij heeft ongetwijfeld nog flink wat medestanders. Je kunt dat zien aan de manier waarop er soms over ict’ers wordt gepraat. Bij seminars over procesintegratie hoorde ik om mij heen vaak de opmerking ‘daar moet ik dan wel een ict’er voor aannemen’. Net alsof dat betekent dat je per saldo geen geld bespaart. Een kleine investering in automatisering betekent soms dat je een andere, gigantische investering achterwege kunt laten. Dat is nog eens return on investment.

Ik heb me er nooit illusies over gemaakt; wat de overheid betreft werk ik tot ver na mijn 65ste door. Mij best. De tendens was al duidelijk toen ik begon met mijn loopbaan in de grafische industrie. We leefden destijds nog in een vutparadijs, maar als je het nieuws een beetje volgde, kon je toen al op je vingers natellen dat het systeem op langere termijn geen stand hield. Pensioenopbouw is nou eenmaal een kwestie van langere termijn. En nu is het ook nog eens crisis.

Volgens mij besefte Agnes Jongerius dit ook toen ze de onderhandelingen instapte over de AOW¬ – er was geen beginnen aan. De FNV-topvrouw, onlangs uitgeroepen tot de machtigste vrouw van Nederland door het maandblad Opzij, stond vanaf het begin met de rug tegen de muur. Haar flirt met de PVV was verrassend, maar ook weer logisch. Ze moest toch wat. Het heeft haar alleen imagoschade opgeleverd.

De overheid wil de vier miljard die de nieuwe maatregelen mogelijk jaarlijks opleveren gewoon hebben. Over een paar decennia zijn er veel te veel 65-plussers en wie weet zijn alle pensioenfondsen dan bankroet. Wat ik maar moeilijk kan geloven, is dat er tegen die tijd veel banen zijn voor oudere werknemers. Tot voor kort hadden we een overspannen arbeidsmarkt, maar een werkloze 55-plusser maakte desondanks nog steeds nauwelijks kans op een baan, hoe goed en ervaren hij ook was. Ben benieuwd hoe ze dat varkentje straks gaan wassen. In de rubriek Van Mening op pagina 7 de vraag of graficus een zwaar beroep is.